Fikir Liderleri Ulusal Projeksiyon: Atabay
Fikir Liderleri Dergisi’nin yeni sayısında, Atabay Yönetim Kurulu Başkanı Zeynep Atabay Taşkent, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Ayşe Atabay ve Strateji & Ar-Ge Direktörü Doğan Taşkent konuğumuz oldular ve vizyonlarına, Türkiye’nin ilaç sektöründe güçlenmesinin önemine, stratejilerine, başarılarına, iş birliklerine, Ar-Ge yaklaşımlarına dair ulusal perspektiften sorularımızı etraflıca cevapladılar.
Türkiye’nin ilaçta kendi kendine yetebilmesi artık bir zorunluluk!
F. L: Türkiye’nin ilaç sektöründe güçlenmesinin gerekliliği hakkında neler düşünüyorsunuz?
ZEYNEP ATABAY TAŞKENT: Türkiye’nin ilaç sektöründe güçlenmesi ortak bir mesele. İhtiyaç duyan her haneye girebilecek ilaçlar geliştirmek ve Türkiye’yi ilaç açısından bağımsız kılmak, Atabay’ın en temel var oluş amacı. Yerel ilaç üretimini ve Türkiye’nin global ilaç sektöründeki yerini iyi analiz etmek ve bütüncül bir yaklaşımla görebilmek gerekiyor.
Cumhuriyet’in değerleriyle büyümüş üçüncü nesil bir aile şirketi olarak ilaç üretimini toplumsal sorumluluk olarak görüyoruz. Türkiye’de ilaç etken maddesi üretiminde dışa bağımlılık %95’lere ulaştı. Böyle bir ortamda, yerli üretim kapasitemizi büyütmek ve sürdürülebilir hâle getirmek en temel görevimiz. 86 yıllık köklü geçmişimizden edindiğimiz deneyim ve bilgi birikimi geleceği şekillendirirken bizlere yol gösteriyor. Geçmişten geleceğe taşıdığımız en önemli mirasımızın bu olduğunu düşünüyoruz.
2026 vizyonunuz nedir?
Özellikle pandemi gibi küresel sağlık krizlerinde yerli üretimin önemi daha da belirgin hale geldi. Ülke olarak ilaç üretiminde kendi kendine yetme oranının artması; dışa bağımlılığı azaltırken, sağlık güvenliğini de güçlendirecektir. Atabay olarak, Avrupa Birliği GMP standartlarına uygun üretim tesislerimiz, sürdürülebilir kalite anlayışımız ve bilimsel yaklaşımımızla küresel sağlık hizmetlerinin güvenilir bir paydaşı konumundayız. Parasetamol, oseltamivir ve asetilsistein gibi stratejik etken maddelerde Avrupa ve yakın coğrafyanın tek üreticisi konumundayız. Türkiye’nin API üretiminde öncü kuruluşlarından biriyiz. Kutu bazında Türkiye’nin en büyük 6. ilaç üreticisiyiz. Türkiye’nin sağlık sistemine katkı sağlayan güvenilir tedavileri uzun yıllardır başarıyla üretiyoruz.
2026 yılı vizyonumuzu “Odaklanarak Büyümek” olarak belirledik. Bu doğrultuda mevcut ürün gruplarımızı yeniden yapılandırdık. Ağrı kesici ve ateş düşürücü ürünlerimizi bir takımda, anti-infektif ürünlerimizi ise başka bir takımda konumlandırdık. Antikoagülan portföyümüz ve yeni lansman iki DOAK ilacımız ile Türkiye’nin geri ödemeye giren ilk GBTÜ’sü olan venöz yetmezlik ürünümüzü, “Kan-Damar” odaklı bir diğer takımımızda topladık. Ar-Ge süreçleri tamamlanan ve ruhsatlandırma aşamasında bulunan bazı dahiliye ürünlerimizin yanı sıra, kapsamlı ve geniş bir diyabet ürün grubu ile 2026 yılında yeni takımlarımızı oluşturma hazırlıklarımız hızla ilerliyor. Ruhsat sayımızı ve satış hacmimizi artırmaya odaklanıyor, geçmişten geleceğe sağlık üretme misyonunumuzla ülke ekonomisine ve global sağlığa değer katmaya devam ediyoruz.
Atabay’ın geriye entegrasyon stratejisi hakkında neler söyleyeceksiniz?
AYŞE ATABAY: Dünya genelinde birçok ülke ilaç üretiminde “ulusal kendine yeterlilik” hedefini yeniden tanımlarken, Atabay’ın uzun yıllardır izlediği geriye entegrasyon stratejisi bugün Türkiye için model niteliğinde. Yerli üretim, halk sağlığı açısından en güçlü kalkandır. Pandemi döneminde bunu hep birlikte gördük. Atabay olarak kârımızı üretim, Ar-Ge ve teknoloji yatırımlarına yönlendiriyor; bağımsız bir ilaç üretim altyapısı oluşturmak için kesintisiz çalışıyoruz.
Bugün, Amerika Kıtası, Avrupa, Afrika, Orta Doğu ve Uzak Doğu olmak üzere beş kıtada 67 ülkeye ihracat gerçekleştiriyoruz. Geniş ürün portföyümüzle milyonlarca hastanın yaşam kalitesine doğrudan katkı sağlıyoruz. Gelecek vizyonumuz; gıda takviyeleri, geleneksel tıbbi ürünler ve kronik tedavi ilaçları alanlarında portföyümüzü genişleterek, Avrupa kıtasında tam yayılım sağlamak, ABD’ye direkt ihracata başlayıp, Afrika’da da öncü Türk ilaç firması konumumuzu güçlendirmek.
Ar-Ge ve üniversite-sanayi iş birlikleri yeni nesil ilaç ekosisteminin temeli. Bu konuda neler söyleyeceksiniz?
DOĞAN TAŞKENT: Yerelleşme ve üretim gücü kadar kritik bir diğer unsur ise bilimsel iş birlikleri ve Ar-Ge altyapısı. Dünyada yenilikçi ilaçların gelişim süreci artık tek bir kurumun değil, çok paydaşlı araştırma modellerinin ürünü. Atabay da bu yaklaşımı benimseyerek küçük molekül, biyoteknoloji, aşı ve geleneksel bitkisel tıbbi ürünler alanlarında uçtan uca Ar-Ge çalışmaları yürütüyor. 2024 yılında gerçekleştirdiğimiz Ar-Ge harcamalarıyla Turkish Time dergisinin “2024 Yılı En Çok Ar-Ge Harcaması Yapan İlk 500 Firma” listesinde genel sıralamada 91’inci sırada yer aldık. İlaç şirketleri arasında ise ilk 10’a girdik. Yerli hammadde üretimimiz, güçlü Ar-Ge ekosistemimiz ve üniversite-sanayi iş birlikleriyle hem ülkemizin ekonomisine hem de Türkiye’nin sağlık güvenliğine uzun vadeli katkı sağlamaya devam ediyoruz. Ar-Ge yatırımlarımızın başarısı, çok paydaşlı iş birliği kültürüne dayanıyor.
Geleceğin ilaçlarını kolektif akılla geliştiriyoruz. TÜBİTAK MAM, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi (İBG), start-up ekosistemi ve Türkiye’nin önde gelen 10 üniversitesi ile ortak projeler geliştiriyoruz. Atabay Biyoteknoloji, Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından GMP onayı alan beş aşı üretim tesisinden biri ve mikrobiyal biyobenzer üretim iznine sahip üç tesisten biri olarak öne çıkıyor. Üniversiteler, hekimler, start-up’lar ve kamu kurumlarıyla birlikte çalışarak yeni moleküller geliştiriyor; Türkiye’nin biyoteknoloji ekosistemine ise nitelikli bilgi kazandırıyoruz.